Kuver 454b?

[meesvd]

Beste iedereen,

Ik zit zojuist te kijken naar een Duitse kaart van Widerstandsnest 4 H bij Den Haag uit april 1943, en daar viel mijn oog ineens op een Wohnbunker met daarbij geschreven "454b". Dit deed mij gelijk denken aan de Küver-bunkers, maar na het raadplegen van het boek en mijn eigen archief kon ik niets vinden over dit type. Wel viel mij op dat 454 in het rijtje van Küver type-nummers ontbreekt; zou dit dat missende type zijn?

De bunker staat onder het kopje "neue Planung", dus of hij echt gebouwd is, vraag ik mij af. Ik heb de Duitse kaart en die van het BRV ('s-Gravenhage A1–12) even over elkaar heen gelegd voor het geval hij wel gebouwd is, en dan zie ik twee bunkers (A1 en A2) die daar mogelijk mee overeen zouden komen. Als ik de BRV-tekeningen van deze twee bunkertjes bekijk, hebben ze wel iets weg van een Küver.

Weet iemand meer?

Gr, Mees

580_51.jpg

529_5.jpg

529_4.jpg

[Melv]

Hallo Mees,

Je stelt een interessante vraag. Het beantwoorden ervan is lastig, omdat de bekende bronnen over deze complexen vaak fouten bevatten of onvoldoende informatie bieden om een duidelijke conclusie te trekken.

De bunkers waarover geschreven wordt, maken deel uit van het Seefront van de Festung Hoek van Holland. Dit complex is redelijk vroeg in de oorlog aangelegd. Uit kaarten vanaf 1942 wordt het gebied waar later WN4 verschijnt aangeduid als Küstposte 5. Binnen dit complex worden drie bouwwerken aangegeven:

Een manschappenbunker voor één Gruppe

Een munitiebunker

Een Verpflegungsbunker, waarschijnlijk een bakstenen toogbouwwerk dat in de gehele Festung terug te vinden is (lokaal type)

Helaas worden de specifieke types niet vermeld.

De bouwlijsten van 1942 tot 1944 uit het NIOD tonen dat het Küvertype 454 niet voorkomt. Deze lijsten zijn echter niet volledig; een onderzoek naar alle Duitse bouwwerken in Hoek van Holland laat zien dat in het gebied van de Festung de volgende Küver-types voorkomen:

430: 2 exemplaren

450a: 3 exemplaren

450b: 26 exemplaren

451a: 2 exemplaren

451b: 1 exemplaar

452b: 5 exemplaren

Onbekend (dit is de genen van WN4): 1 exemplaar

453b: 1 exemplaar

Wanneer de bouwtekeningen van het BRV worden vergeleken met andere kaarten en bronnen, hoewel deze tekeningen in Hoek van Holland niet altijd overeenkomen met de werkelijke situatie:

Kan A1 mogelijk worden gekoppeld aan een VF51a met één ingang, zoals op de kaart aangegeven

A2 betreft de Küver

Het model wijkt af van andere Küver-types, waardoor het mogelijk is dat het om een 454 gaat, al is dit niet bevestigd in de bronnen. Voor zover bekend bestaan er geen tekeningen van dit type, en binnen Stützpunktgruppe Scheveningen en de Festung Hoek van Holland is deze bunker niet gebouwd. Daarnaast moet bij gebruik van de Duitse kaart worden opgemerkt dat kaarten uit 1943 van de Festung Hoek van Holland regelmatig foutieve typen aangeven.

Het controleren of deze bunker nog aanwezig is, blijkt lastig. Uit bronnen van het Hoogheemraadschap Delfland blijkt dat er plannen zijn geweest om verschillende bunkers binnen dit complex te verwijderen. Tijdens een veldbezoek met een prikstok zijn de bunkers niet aangetroffen, hoewel het terrein relatief ontoegankelijk was voor een grondige zoektocht.

[meesvd]

Beste Melv,

Bedankt voor je reactie en de grote hoeveelheid informatie. Jammer dat er (nog) nergens een bron is die het bestaan van een 454b bevestigt. Hopelijk duiken er nog ergens bouwtekeningen of andere documenten op. Het gat in de type-reeks doet mij toch denken dat er ooit een 454-type heeft bestaan, maar dat kan ook puur mijn hoop zijn .

Ik denk niet dat A1 de Bauform 51a van de kaart is. De afmetingen komen niet overeen, en als ik de twee kaarten over elkaar leg, ligt de 51a ongeveer 100 meter noordelijker. Ook zijn de bouwwerken A1 en A2 gelijk, op het feit na dat A2 geen dagverblijf heeft.

Op de BRV-tekeningen lijkt de weg verkeerd ingetekend te zijn. Als je de kaart uitmeet op basis van de weg, komt hij totaal niet overeen met de Duitse kaart, maar als je hem uitmeet vanuit de verdwenen zeemuur, overlapt hij wel met de Duitse kaart. Zou dit mogelijk de reden zijn dat ze bij het veldonderzoek geen bunkers hebben aangetroffen?

Gr, Mees

[Melv]

Beste Mees,

Nee, dat klopt inderdaad. Ik zie dat ik een foutje heb gemaakt: A1 en A2 zouden allebei Küver-bunkers moeten zijn. Daarbij moet wel worden vastgesteld dat zowel de BRV- als de Duitse tekeningen niet volledig correct zijn. Dit kan worden onderbouwd met de volgende punten:

• Opdeling van het complex: Widerstandsnest 4 is in twee gedeeltes gesplitst. Zie de bijgevoegde afbeelding van de vergeleken kaarten.
– De rode cirkel toont het oude complex uit 1942 (KP5), waarin wordt vermeld dat er een manschappenbunker en een toogwerk aanwezig waren.
– De blauwe cirkel geeft het nieuw aangelegde gedeelte weer, dat ook op de Duitse kaart is terug te vinden.

kp5.PNG

vergelijking.jpg

• Situatie volgens BRV-tekening:
Op de BRV-tekening vallen de drie grote St-bunkers op, die in een driehoek zijn gebouwd:
– In het zuiden de 673 (garage, A10)
– In het westen de 600 (A8)
– In het noorden de 621 (A6)
De tekening van A6 klopt echter niet volledig. Daar wordt een F.A.-bouwwerk weergegeven, terwijl op naoorlogse foto’s duidelijk een type 621 te zien is. Op de Duitse kaart worden een 621 en een 600 aangegeven, wat ook bevestigd wordt door NIOD-documenten.

NIOD.PNG

• Verschillen tussen kaarten:
Wanneer de kaarten over elkaar worden gelegd, valt op dat de 621 op de Duitse kaart staat ingetekend op de plek van de 673. De 600 staat wél correct ingetekend. Wat mogelijk de 621 moet voorstellen, is óf de cirkel met de aanduiding “Munitionsbunker”, óf de ingetekende Küver. Deze ligt echter iets noordelijker dan de rest van de bouwwerken.
Op naoorlogse foto’s (zoals die van het NIMH) zijn op dezelfde hoogte twee Tobruks zichtbaar, maar geen aanwijzingen voor een Küver. Aangezien de Küver als enige bunker muurdiktes van minimaal één meter zou hebben, zou deze duidelijk zichtbaar moeten zijn geweest – tenzij deze nooit is gebouwd of vervangen is door de 621.

2157_025644.jpg

NL-HaHGA_8200-01_6.15789.jpg

• Noordelijk complex:
In het noordelijke gedeelte zijn twee bouwwerken ingetekend: A1 en A2.
– A1 komt overeen met een Vf51a op de Duitse kaart.
– A2 komt overeen met de 5 cm KwK-opstelling.
Dit wordt ondersteund door de BRV-tekening, waar een gewapend betonnen onderkomen op die locatie staat. De tekening wijkt echter af van een standaard Vf51a: de muurdikte van 1 meter klopt, maar de binnenruimte is kleiner (een echte Vf51a heeft een binnenruimte van circa 4 × 5 meter).

• Typologie van A1 en A2:
A1 vertoont kenmerken van een Küver:
– 1 meter dikke muren
– Een binnenruimte vergelijkbaar met andere Küver-manschappenbunkers
– Een aangebouwde ruimte, zoals bij veel Küvers voorkomt
A2 heeft bijna dezelfde opbouw, maar geen aangebouwde ruimte. Wel heeft deze een nooduitgang, wat ook weer typisch is voor Küvers.
Het exacte type blijft onbekend; binnen Duitse bronnen komen deze varianten niet voor.

• Veldonderzoek:
Voor het veldonderzoek is op drie locaties gekeken: de vermoedelijke plekken van de 673 en 621. Dit onderzoek is uitgevoerd met behulp van GPS en GIS-kaarten.
Daarnaast is geprobeerd om via luchtfoto’s de onderlinge afstanden te meten om te bepalen of de afzonderlijke bouwwerken konden overeenkomen met de posities van A1 en A2.
Ook hier werd echter niets aangetroffen. Dat was deels te verwachten: op de luchtfoto uit 1953 zijn de bunkers te zien op of tegen de duinrand. Waarschijnlijk zijn ze na de oorlog afgebroken, wat ook bevestigd wordt door kaarten van het Hoogheemraadschap waarin sloopplannen zijn opgenomen. [attachment=5]Hoogheemraadschap.PNG[/attachment
Het is dus goed mogelijk dat we er tijdens het veldonderzoek iets naast zaten. We hebben lijnen uitgezet en gekeken waar we met de prikstok konden komen, maar omdat het terrein onderdeel is van een Natura 2000-gebied kon vegetatie niet worden verwijderd, waardoor de toegankelijkheid beperkt bleef.

[tim]

Lekker mannen, leuk om deze discussie te volgen..
Doet me een beetje denken aan vervlogen tijden op het forum, gedegen onderzoek
Er is daar helaas heel veel gesloopt door Delfand, de sloop is wel redelijk goed gedocumenteerd.
Ik heb geen idee of het archief al gedigitaliseerd is daar intussen, voor mij alweer een jaar of 20 geleden